Năm cuối không chỉ là giai đoạn tăng tốc để hoàn thành chương trình học, mà còn là “đường băng” để bạn cất cánh vào thị trường việc làm. Thay vì lo lắng mơ hồ, sinh viên năm cuối nên tập trung vào 5 vấn đề quan trọng dưới đây. Đây là những điều nhà tuyển dụng nhìn vào nhiều nhất, đồng thời cũng là những yếu tố quyết định việc bạn ra trường “bỡ ngỡ” hay “tự tin bắt nhịp”.
Nội dung bài viết
Chốt hướng nghề nghiệp và mục tiêu ngắn hạn sau tốt nghiệp
Rất nhiều bạn trẻ sắp ra trường tuy nhiên vẫn rất mơ hồ về công việc mình sẽ định làm. Nhiều bạn đi xin việc trong trạng thái “công việc nào cũng được”, job nào cũng ứng tuyển, chỗ nào cũng nộp CV nên hồ sơ xin việc thường khá rời rạc, phỏng vấn lúng túng và dễ bỏ cuộc sớm.
Chính vì vậy, khi còn thời gian, hãy nghiêm túc suy nghĩ về công việc mình sẽ định làm sắp tới. Năm cuối là lúc bạn cần chọn một hướng rõ ràng, hãy thử tự bắt đầu bằng cách đặt các câu hỏi như: bạn muốn làm nghề gì, ở lĩnh vực nào, môi trường ra sao và bạn chấp nhận bắt đầu từ vị trí nào. Hãy trả lời các câu hỏi trên một cách cụ thể, chi tiết để vẽ ra được những hoạch định trong ngắn hạn của chính bạn.
Nếu thấy vẫn còn khá mơ hồ và khó hình dung ra, các bạn sinh viên năm cuối có thể áp dụng cách làm thực tế như sau: hãy viết ra 2–3 vị trí mục tiêu (ví dụ: nhân viên marketing, nhân viên kinh doanh, lễ tân khách sạn, kỹ thuật viên, IT support, biên dịch, phiên dịch, …). Với mỗi vị trí, lên danh sách 10–15 yêu cầu thường gặp (đọc từ các tin tuyển dụng), sau đó tự chấm điểm mình đang ở mức nào và thiếu gì. Từ đó bạn sẽ có “bản đồ” để học bổ sung đúng thứ cần học, tránh học lan man.
Một mẹo rất hiệu quả là đặt mục tiêu theo thời gian. Ví dụ như trong 3 tháng tới hoàn thiện CV + portfolio, trong 6 tháng có thực tập/part-time đúng ngành, trong 12 tháng đạt mức thu nhập/ vị trí mong muốn. Khi mục tiêu cụ thể, bạn sẽ biết mỗi tuần nên làm gì để tiến lên.
Chứng minh năng lực bằng trải nghiệm thực tế và sản phẩm
Thị trường lao động không chỉ hỏi “bạn học gì” mà hỏi “bạn làm được gì”. Sinh viên năm cuối đừng nên cầm mỗi chiếc bằng tốt nghiệp để xin việc. Ngay từ bây giờ, bạn nên tập trung tạo ra bằng chứng năng lực bằng trải nghiệm và sản phẩm, thay vì chỉ nói chung chung trong CV.
Nếu bạn thuộc nhóm ngành kinh tế – thương mại, marketing, du lịch – dịch vụ hãy có sản phẩm cụ thể như kế hoạch truyền thông, bài viết, kịch bản, bộ nội dung, báo cáo phân tích, chương trình tour mẫu, quy trình chăm sóc khách hàng, kịch bản tư vấn, hình ảnh, video minh chứng thực tế các công việc đã làm, …
Nếu bạn thuộc nhóm công nghệ – kỹ thuật hãy có project nhỏ, sản phẩm demo, bài thực hành, repo code, mô tả quy trình xử lý, checklist kỹ thuật, hoặc đơn giản là các sản phẩm bạn tạo ra từ những công việc đã làm trước đó hoặc trong quá trình học tập thực hành tại trường, …
Nếu bạn thuộc nhóm ngoại ngữ hãy có bài dịch mẫu, video speaking, CV bằng tiếng nước ngoài, email công việc, bộ từ vựng theo ngành, chứng minh bạn dùng được ngoại ngữ đó trong bối cảnh công việc.
Kinh nghiệm cũng không nhất thiết phải là “làm ở công ty lớn”. Thực tập, làm thêm đúng ngành, tham gia dự án tại trường, hỗ trợ sự kiện, cộng tác nội dung, làm dự án nhóm… đều được. Hãy gom nhặt các bằng chứng chứng minh năng lực từ những điều nhỏ bé nhất bạn đã từng làm. Đừng quan trọng hóa vấn đề hay kén chọn, miễn là bạn rút ra được bạn đã làm gì – kết quả ra sao – học được gì – đóng góp thế nào. Đây là thứ giúp bạn nổi bật khi nhà tuyển dụng chỉ có vài chục giây để lướt CV.
Tạo CV ấn tượng
Một CV tốt không phải CV dài, mà là CV đúng vị trí. Sinh viên năm cuối nên chuẩn hóa 3 thứ: CV, thư ứng tuyển và profile online. Hiện nay có rất nhiều các nền tảng hỗ trợ viết CV online để bạn có thể tham khảo và lựa chọn. Tuy nhiên, khuyến khích các bạn trẻ hãy tự sáng tạo ra một chiếc CV mang đậm dấu ấn riêng biệt của cá nhân mình, CV nên tập trung vào thành tích và kết quả.
Thay vì viết “tham gia CLB truyền thông”, hãy viết “viết 20 bài, tăng tương tác trang X lên Y% (nếu có số liệu)”; thay vì “kỹ năng teamwork tốt”, hãy mô tả “làm nhóm 5 người, phụ trách phần A, hoàn thành đúng hạn”. Nếu chưa có số liệu, bạn vẫn có thể nêu đầu việc cụ thể, rõ vai trò.
Về phỏng vấn khi ứng tuyển, sinh viên nên luyện trước các câu hỏi gần như chắc chắn gặp như: giới thiệu bản thân, điểm mạnh – điểm yếu, vì sao chọn công việc này, xử lý tình huống, kỳ vọng lương, kế hoạch 6 tháng tới. Quan trọng nhất là tập nói bằng cấu trúc ngắn gọn, đúng ý, rõ ràng, tránh câu trả lời lan man.
Một lưu ý quan trọng mà các bạn không nên bỏ qua đó là đừng nộp hồ sơ “rải” mà hãy chọn vài doanh nghiệp phù hợp, đọc kỹ mô tả công việc, chỉnh CV theo từng vị trí và chủ động kết nối với người đi trước. Thực tế, mạng lưới quan hệ nghề nghiệp giúp bạn biết thông tin tuyển dụng sớm và tăng cơ hội được giới thiệu.
Bổ sung kỹ năng công nghệ và ngoại ngữ
Trong môi trường làm việc hiện đại, biết chuyên môn thôi chưa đủ. Hai kỹ năng giúp bạn “vượt lên” rất nhanh là sử dụng công nghệ công việc và ngoại ngữ (đặc biệt là tiếng Anh).
Về công nghệ,với sự phát triển không ngừng của internet và trí tuệ nhân tạo AI, việc bạn không biết vận dụng các công cụ công nghệ hỗ trợ trong công việc sẽ khiến bạn bị thụt lùi và cảm thấy khó khăn khi làm việc.
Trước tiên các kỹ năng văn phòng, các công cụ tin học văn phòng cơ bản nên thành thạo như: soạn thảo, bảng tính, làm slide, quản lý file trên cloud, email công việc, họp online. Nếu làm mảng kinh doanh/marketing, thêm kỹ năng quản lý fanpage, chạy nội dung, đọc số liệu đơn giản, dùng công cụ thiết kế cơ bản. Nếu làm kỹ thuật/IT, cần tư duy quy trình và khả năng tự học công cụ mới. Ngoài ra, biết dùng AI hỗ trợ công việc như soạn thảo, tóm tắt, lập kế hoạch, tạo ý tưởng sẽ giúp bạn làm nhanh hơn, nhưng cần biết kiểm tra và chỉnh sửa để đảm bảo chất lượng.
Về ngoại ngữ, bạn không nhất thiết phải đạt điểm rất cao ngay lập tức. Điều quan trọng là “dùng được trong công việc”. Hãy học và biết cách vận dụng ngoại ngữ vào trong việc viết email cơ bản, giới thiệu bản thân, giao tiếp tình huống thường gặp, đọc hiểu tài liệu chuyên ngành. Chỉ cần bạn tự tin dùng được, bạn đã có lợi thế lớn so với nhiều ứng viên khác.
Chuẩn bị tâm thế “đi làm thật”
Nhiều sinh viên ra trường không thiếu kiến thức, nhưng “vỡ mộng” vì chưa quen nhịp công việc: đúng giờ, đúng deadline, chịu trách nhiệm, giao tiếp với cấp trên – đồng nghiệp, áp lực KPI. Vì vậy, tâm thế đi làm là thứ bạn phải chuẩn bị ngay từ năm cuối.
Bạn có thể tập kỷ luật bằng cách làm lịch tuần rõ ràng, đặt deadline cho chính mình và cam kết hoàn thành. Tập thói quen báo cáo tiến độ, hỏi khi chưa rõ và luôn ghi lại những điều học được sau mỗi lần làm việc. Khi bạn đi làm, nhà tuyển dụng đánh giá rất cao người có thái độ cầu tiến, chịu học và biết nhận trách nhiệm.
Thích nghi cũng là kỹ năng quan trọng. Ngày đầu đi làm, ai cũng có sai sót. Sự khác biệt nằm ở chỗ bạn có dám sửa, dám hỏi, dám học và cải thiện nhanh hay không. Nếu bạn giữ được tinh thần “làm – rút kinh nghiệm – làm tốt hơn”, bạn sẽ tiến bộ rất nhanh chỉ sau vài tháng đầu tiên.
Dưới ngưỡng cửa ra trường, điều quan trọng nhất không phải là bạn giỏi đến đâu, mà là bạn đã sẵn sàng chưa. Khi sinh viên năm cuối chủ động chuẩn bị sớm từ định hướng nghề nghiệp, kỹ năng thực tế, hồ sơ xin việc đến thái độ và tâm thế đi làm, khoảng cách giữa “đi học” và “đi làm” sẽ được rút ngắn đáng kể.
Thị trường lao động luôn có chỗ cho những người biết mình muốn gì, sẵn sàng học hỏi và không ngại bắt đầu từ những bước nhỏ. Nếu ngay từ hôm nay bạn bắt tay chuẩn bị nghiêm túc, thì ngày cầm tấm bằng tốt nghiệp cũng chính là lúc bạn tự tin bước vào hành trình nghề nghiệp của mình.
